بخش اول - مفاهیم اولیه و کاربرد HCL (صفحه ۴)

دلایل نیاز به روشنایی انسان محور

همانطور که در قسمت های قبلی اشاره شد، بهترین سیکل دریافت نور، سیکل نور طبیعی می باشد اما به دلایل مختلف این سیکل در اکثر موارد در دسترس نمی باشد.

باتوجه به معماری و ساخت خانه های مسکونی و یا فضاهای اداری ، امکان دسترسی به نور طبیعی همواره وجود ندارد لذا اکثر مواقع حتی در طول روز نیاز به تامین نور و مدیریت آن با استفاده از نور مصنوعی ضروری می باشد.

همچنین با تغییر فصل ها میزان بهره مندی انسان از نور طبیعی تغییر می کند، در فصل های پاییز و زمستان با کوتاه شدن روز و همچنین ابری بودن آسمان تامین روشنایی فقط با کنترل نور مصنوعی امکان پذیر می باشد.

در مناطق جغرافیایی مختلف، سیکل نوری در طی یک شبانه روز متفاوت می باشد.بعنوان مثال در قطب شمال و کشورهای نزدیک به آن، شش ماه روز و شش ماه شب می باشد. طبق پژوهش های انجام شده بدلیل عدم وجود یک ریتم شبانه روزی مناسب، نرخ افسردگی و بیماری های روحی و جسمی در این مناطق نسبت به کشورهای دیگر بیشتر می باشد. بنابراین ریتم شبانه روزی بهینه باید توسط نور مصنوعی کنترل و مدیریت شود.

کاربردهای مختلف نور از دیگر دلایل نیاز به سیستم روشنایی انسان محور می باشد، ایجاد محیط صمیمی و آرامش بخش یک نوع نورپردازی نیاز دارد و ایجاد محیط شاداب و پرانرژی یک نوع نورپردازی دیگر. باتوجه به موارد ذکر شده نیاز به  توجه بیشتر به هوشمندسازی و نورپردازی انسان محور بیش از بیش احساس می شود.

نور از دو روش طبیعی(نور خورشید) و مصنوعی (سیستم های روشنایی) تامین می شود که به دلایل مختلف اکثرا تامین نور توسط نور مصنوعی انجام می گیرد. بسیاری از عوامل از جمله  شرایط معماری و ساخت ، تغییر فصل ها، شرایط متفاوت مناطق جغرافیایی و کاربردهای مختلف نور و غیره باعث شده است تا  موضوع کنترل فاکتورهای نوری بمنظور بدست آوردن نتایج بهینه از شرایط موجود بسیار مورد توجه قرار گیرد و بسیاری از شرکت های معتبر این حوزه تلاش های بسیاری جهت یافتن ارتباط شاخص های روشنایی با سیستم داخلی بدن و هورمون ها  انجام داده اند.

محیط های کاربرد

با توجه به مزایای سیستم روشنایی انسان محور، این تکنولوژی می تواند در محیط های مختلفی از جمله فضاهای آموزشی، اداری، تجاری، کارخانه ها، مهمانپذیر ها و حوزه ی سلامت و همچنین محیط هایی با ویژگی های خاص جغرافیایی یا محیط هایی که از عدم وجود نور طبیعی روز رنج می برند استفاده گردد. با افزایش توجه انسان به اهمیت نور سیستم روشنایی انسان محور ابتدا بیشتر برای فضاهای اداری، فضاهای آموزشی، بیمارستان ها و خانه سالمندان طراحی و استفاده می شد اما با گسترش این تکنولوژی، نیاز به کنترل و تنظیم نور و استفاده بهینه از آن برای تمامی کاربردها مورد توجه قرار گرفت.

فضاهای آموزشی مکان بسیار خوبی برای بهره گیری از ویژگی های نور سفید قابل تنظیم (انواع طیف دمای رنگ) هستند. فرقی نمی‌کند که فرد دانش‌آموز باشد یا معلم، هر دو می‌توانند از مزایای یک محیط روشنایی بهینه به صورت مستقیم یا غیرمستقیم بهره ببرند. از روشنایی انسان محور می توان برای بهبود هوشیاری در طول آزمون ها و فعالیت های نیاز به تمرکز استفاده کرد. معلم ممکن است در طول این فعالیت ها یک نور سفید سرد را روشن کند، یا برای آرامش و صحبت گروهی یک نور سفید گرم و کم نور را روشن کند، برای کارهای هنری نیاز به نور گرم و پر نور داشته باشد و یا برای کارهای نقشه کشی نور سردتر را انتخاب کند.

محیط‌ های پزشکی و درمانی  از جمله اتاق‌های عمل، اتاق‌های ریکاوری، اتاق‌های مراقبت‌های ویژه و غیره برای اجرای سیستم روشنایی انسان محور مناسب هستند. بمنظور بهبود شرایط بیماران، پرستاران و جراحان، کنترل و تنظیم فاکتورهای نوری با استفاده از HCL بسیار حائز اهمیت می باشد تا بتوان فشار و خستگی چشم را کمتر کرده و شرایط فعالیت برای زمان های طولانی جراحان و کارکنان را مهیا ساخته  و نیز بیماران شرایط مطلوب روحی و روانی را در طی زمان درمان داشته باشند.

اجرای سیستم HCL در مناطق مسکونی می تواند از افسردگی جلوگیری کرده و ریتم شبانه روزی را تثبیت کند. ساکنان نیز سردرد و خستگی کمتر و احساس آرامش بیشتری خواهند داشت.

محیط های اداری از جمله ادارات و شرکت ها  مکان های بسیار خوبی برای اجرای روشنایی انسان محور هستند زیرا می تواند انرژی و شادابی را برای کارکنان به ارمغان بیاورد. برای کشورهایی از جمله فنلاند و نروژ که نور روز کمی دارند، راه حل های HCL ممکن است افسردگی های فصلی و سایر اختلالات روانی را کاهش دهد. نورپردازی محل کار، علاوه بر تامین نور کافی برای انجام کارهای بصری مرتبط با کار، می تواند هوشیاری، خلق و خو، شناخت، الگوی خواب و بیداری و سلامت کارکنان را نیز بهبود بخشد.

شاخص های نوری مهم در HCL

چالش مهم و اساسی در "سیستم روشنایی انسان محور" قابلیت تنظیم و کنترل شاخص های مهم نوری در هر سیستم روشنایی باتوجه به نیاز و شرایط مکانی و زمانی بر پایه اصول تخصصی HCL و ساختار بیولوژیک انسان می باشد. برخی از این شاخص ها عبارتند از:  

شار نوری، شدت نوری: شار نوری میزان نور ساطع شده از منبع نوری می باشد که بر حسب لومن بیان می شود. هرچه شار نوری بیشتر باشد محیط روشن تر می باشد. شدت نور نیز میزان نوری است که در یک سطح اندازه گیری می شود این دو شاخص برای کاربردهای مختلف،  متفاوت می باشد.

CRI یا شاخص نمود رنگ: این شاخص وضعیت نمود اجسام در زیر نور را بیان میکند. هرچه این مقدار بیشتر باشد اجسام در زیر آن نور باکیفیت بهتر و واقعی تر دیده می شوند. مقدار CRI در محدوده ۰ تا ۱۰۰ مشخص می شود که بر ای نور خورشید این فاکتور ۱۰۰ می باشد.

دمای رنگ نور: طیف رنگ نور سفید که رنج آن در محدوده سفید گرم (۳۰۰۰ کلوین) تا سفید سرد (۶۵۰۰ کلوین) می باشد که با نام هایی همچون نور آفتاب،نور مهتاب و نور روز در ایران شناخته می شود.

در بخش های بعدی با بررسی اثر نورهای مختلف بر سیستم بیولوژیک و فیزیولوژیک انسان، با روش های مدیریت و کنترل شاخص های اساسی نور با توجه به مباحث HCL  آشنا خواهیم شد. بصورت مصداقی بررسی خواهیم کرد که چه شدت نوری و چه دمای رنگ نوری مناسب فضاهای آموزشی می باشد؟ مناسب ترین شرایط برای سیستم روشنایی منازل مسکونی چیست؟  چگونه می توان منبع نوری با قابلیت تنظیم شاخص های نوری طراحی کرد؟ چگونه می توان با هوشمندسازی سیستم روشنایی، قابلیت تنظیم آسان شاخص های نوری را ایجاد کرد؟

مزایای روشنایی انسان محور

باتوجه به مطالب ۴ قسمت اول از بخش "آشنایی با مفاهیم اولیه HCL" فهمیدیم که نور تاثیر بسیار مهمی بر روی کارکرد مغز انسان و در نتیجه سلامت روحی و روانی انسان ها دارد و می تواند بر روی رفتار انسان اثر مهمی داشته باشد لذا کنترل و مدیریت نور باتوجه به کاربرد و نیاز انسان، گامی بسیار مهم در صنعت روشنایی می باشد که با بوجود آمدن تکنولوژی LED و تلفیق آن با هوشمندسازی و سیستم های رابط از جمله تلفن همراه میتوان به دستاوردهای بسیار مهمی در رفاه زندگی انسان ها دست یافت که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- بهبود ریتم شبانه روزی و کیفیت خواب

۲- بالا بردن سطح تمرکز و انرژی

۳- بهبود عملکرد و بهره وری کار افراد

۴- افزایش سلامت روحی و روانی

۵- صرفه جویی در مصرف انرژی و کاهش انتشار گازهای گلخانه ای

۶- کاهش آلودگی نوری

۷- بهبود فاکتورهای بهداشت محیط کار و زندگی

۸- هوشمندسازی سیستم های روشنایی و مدیریت منابع نوری

۹- افزایش طول عمر سیستم های روشنایی

 ۱۰- کاهش بیماری های قلبی و فشار خون

۱۱- ایجاد سناریوهای نوری مطلوب باتوجه به محیط و کاربرد

<<   صفحه ۴   

تهران، بلوار آفریقا، نبش کوچه طاهری، برج مرکز تجارت ایران، طبقه ۱۱، واحد ۱ 26291971-021 ... 26291978-021
021-91009719